మలేరియాపై ఏపీ అలర్ట్.. కేసులు పెరగకముందే చర్యలు

ఆంధ్రప్రదేశ్‌ ఆరోగ్య, కుటుంబ సంక్షేమ శాఖ కమిషనర్‌ కె.వి.ఎన్‌. చక్రధర్‌బాబు మలేరియా నియంత్రణలో నిర్లక్ష్యానికి తావులేదని చేసిన హెచ్చరిక కీలక సమయంలో వచ్చింది. కేసులు పెరిగిన తర్వాత స్పందించడం కంటే.. కేసులు పెరగకముందే అధికారులు అప్రమత్తమై చర్యలు తీసుకోవాలన్న ఆయన సందేశాన్ని కేవలం సమీక్ష సమావేశంలో ఇచ్చిన ఆదేశంగా కాకుండా ప్రజారోగ్య నిర్వహణకు సంబంధించిన ముఖ్యమైన సూత్రంగా చూడాలి. మలేరియా నివారించగల, చికిత్స చేయగల వ్యాధే అయినప్పటికీ.. దానిని తేలికగా తీసుకోవడానికి వీల్లేదు. ఇన్ఫెక్షన్లు సమూహాలుగా మారకముందే, ఆ సమూహాలు వ్యాప్తికి దారితీయకముందే గుర్తించి నియంత్రించే స్థాయిలో ఆంధ్రప్రదేశ్‌ నిఘా, ప్రతిస్పందన వ్యవస్థలు పనిచేయడమే అసలు సవాలు.

అధికారిక గణాంకాలు కూడా అప్రమత్తతను తగ్గించడానికి వీల్లేదని స్పష్టం చేస్తున్నాయి. నేషనల్‌ సెంటర్‌ ఫర్‌ వెక్టర్‌ బోర్న్‌ డిసీజెస్‌ కంట్రోల్‌ ప్రకారం, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 2024లో 7,866 మలేరియా కేసులు నమోదై, ముగ్గురు మరణించారు. 2025లో 7,831 కేసులు నమోదవగా, ఎనిమిది మంది మరణించారు. దేశంలో అత్యధిక మలేరియా భారం ఉన్న రాష్ట్రాల్లో ఆంధ్రప్రదేశ్‌ లేకపోయినప్పటికీ.. రాష్ట్రంలో వ్యాధి వ్యాప్తి ఇంకా కొనసాగుతోందని, మరణాలు కూడా చోటుచేసుకుంటున్నాయని ఈ గణాంకాలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి.

ఈ పరిస్థితి మలేరియా నియంత్రణపై రాష్ట్రం అనుసరిస్తున్న విధానాన్ని మరింత సమర్థవంతంగా మార్చాల్సిన అవసరాన్ని సూచిస్తోంది. ఒక కేసు నమోదైన తర్వాత సమర్థంగా స్పందించడం మాత్రమే లక్ష్యంగా ఉండకూడదు. తదుపరి కేసులు ఎక్కడ నమోదయ్యే అవకాశం ఉందో ముందుగానే గుర్తించి, వ్యాధి వ్యాప్తి వేగం పుంజుకోకముందే జోక్యం చేసుకోవడంపై ప్రజారోగ్య వ్యవస్థ దృష్టి పెట్టాలి. గిరిజన, అటవీ, మారుమూల ప్రాంతాల్లో ఇది మరింత కీలకం. భౌగోళికంగా దూరంగా ఉండటం వల్ల పరీక్షలు, చికిత్స అందుకోవడంలో ఆలస్యం జరిగే అవకాశం ఉంటుంది. మారుమూల గ్రామంలో జ్వరం వచ్చిన వ్యక్తికి ఆరోగ్య సిబ్బంది ఆలస్యంగా చేరుకోవడం వల్ల మలేరియా నిర్ధారణ కూడా ఆలస్యం కావడం ఆమోదయోగ్యం కాదు.

అందుకే ఐహెచ్‌ఐపీ–ఐడీఎస్‌పీ వంటి వ్యాధి నిఘా వ్యవస్థలతో పాటు క్రియాశీల, సాధారణ నిఘాపై దృష్టి పెట్టడం సరైన చర్య. అయితే సమాచారం సేకరించడం మాత్రమే నిఘా వ్యవస్థ లక్ష్యం కాదు. ఆ సమాచారం ఆధారంగా తక్షణ చర్యలు తీసుకున్నప్పుడే దాని ప్రయోజనం ఉంటుంది. జ్వర కేసులు పెరగడం, ఒక ప్రాంతంలో అసాధారణంగా ఎక్కువ మలేరియా కేసులు నమోదవడం లేదా దోమల సంఖ్య పెరుగుతున్నట్లు గుర్తించడం వంటి సంకేతాలు కనిపించిన వెంటనే క్షేత్రస్థాయిలో పరిశీలన ప్రారంభించాలి. అధికారికంగా వ్యాధి వ్యాప్తి ప్రకటించే వరకు వేచి ఉండకూడదు. కంప్యూటర్‌ వ్యవస్థలో నమోదైన సమాచారం ఒక్కటే ప్రజలను రక్షించలేదు. ఎక్కడికి వెళ్లాలి, ఎవరికి పరీక్షలు చేయాలి, ఎక్కడ నివారణ చర్యలను పెంచాలి అనే విషయాలను నిఘా సమాచారం అధికారులకు స్పష్టంగా తెలియజేయాలి.

దోమల నియంత్రణ విషయంలోనూ ఇదే విధానం అవసరం. నెలవారీ లక్ష్యాలను పూర్తి చేశామనే ఉద్దేశంతో యథావిధిగా పిచికారీ కార్యక్రమాలు నిర్వహించడం సరిపోదు. ప్రమాదం ఎక్కువగా ఉన్న ప్రాంతాలను గుర్తించి అక్కడ లక్ష్యిత చర్యలు చేపట్టాలి. ఆంధ్రప్రదేశ్‌ మలేరియా నియంత్రణ కార్యక్రమంలో దోమల లార్వా, వయోజన దోమల నియంత్రణ వంటి చర్యలు ఉన్నాయి. జాతీయ మలేరియా నియంత్రణ మార్గదర్శకాలు కూడా నిఘా, లక్ష్యిత దోమల నియంత్రణను వ్యాధి నివారణలో కీలక అంశాలుగా పేర్కొంటున్నాయి. కాబట్టి ఎన్ని పిచికారీ కార్యక్రమాలు నిర్వహించామన్నదానికంటే.. అవి అవసరమైన ప్రాంతాలకు సకాలంలో చేరాయా? ప్రమాదంలో ఉన్న ప్రజలకు ప్రయోజనం కలిగించాయా? ఆశించిన ఫలితాలు వచ్చాయా? అనే అంశాలకే జిల్లా అధికారులు ఎక్కువ ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి.

మందుల లభ్యత మరో కీలక అంశం. మలేరియా నిర్ధారణ అయిన తర్వాత అవసరమైన మందులు ఆరోగ్య కేంద్రంలో అందుబాటులో లేక చికిత్స ఆలస్యం కావడం ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ జరగకూడదు. స్థానికంగా నమోదయ్యే కేసులు, కాలానుగుణంగా పెరిగే ప్రమాదం, గత వినియోగం వంటి అంశాల ఆధారంగా ముందుగానే మందుల అవసరాన్ని అంచనా వేయాలి. ముఖ్యంగా ప్రమాదం ఎక్కువగా ఉన్న మారుమూల ప్రాంతాల్లో తగిన బఫర్‌ స్టాక్‌ ఉండేలా చూడాలి. రోగి వచ్చిన తర్వాత మందుల కోసం వెతకడం కాకుండా.. రోగి వచ్చేలోపే ఆరోగ్య వ్యవస్థ సిద్ధంగా ఉండాలి.

మలేరియా నియంత్రణలో క్షేత్రస్థాయి సిబ్బంది పనితీరుపై పర్యవేక్షణ కూడా కీలకం. ప్రజారోగ్య కార్యక్రమాల్లో పెద్ద మొత్తంలో నివేదికలు, డిజిటల్‌ నమోదు, సమీక్ష సమావేశాలు జరుగుతుంటాయి. అయితే మలేరియా నియంత్రణ చివరికి గ్రామ స్థాయిలోనే విజయవంతమవుతుంది లేదా విఫలమవుతుంది. జ్వర కేసులను వాస్తవంగా పరీక్షించకపోతే నిఘా నిర్వహించామని నివేదికలో పేర్కొనడం వల్ల ప్రయోజనం ఉండదు. అలాగే అధిక ప్రమాద ప్రాంతాల్లో దోమల నియంత్రణ చర్యలు చేపట్టకపోతే కాగితాలపై చర్యలు పూర్తయ్యాయని చూపించడం వల్ల ప్రజలకు రక్షణ లభించదు. అందువల్ల జిల్లా, మండల స్థాయి అధికారులు కేవలం నివేదికలపై ఆధారపడకుండా క్షేత్రస్థాయిలో వాస్తవ పరిస్థితులను నిరంతరం పరిశీలించాలి.

అదే సమయంలో మలేరియాతో పాటు ఇతర దోమల ద్వారా వ్యాపించే వ్యాధులపైనా ఆంధ్రప్రదేశ్‌ నిఘా కొనసాగించాలి. లింఫాటిక్‌ ఫైలేరియాసిస్‌, కాలాజార్‌ వంటి వ్యాధుల వివరాలను కూడా పక్కాగా నమోదు చేసి, అవసరమైన చోట తగిన చర్యలు తీసుకోవాలి. వ్యాధుల వారీగా వ్యవస్థలు విడివిడిగా పనిచేయడం కంటే బలమైన ప్రాథమిక నిఘా, శిక్షణ పొందిన క్షేత్రస్థాయి సిబ్బంది, నమ్మకమైన పరీక్షా సదుపాయాలు, నిరంతర మందుల లభ్యత వంటి అంశాలు అన్ని అంటువ్యాధుల నియంత్రణను బలోపేతం చేయగలవు.

అత్యంత ముఖ్యమైన విషయం ఏమిటంటే.. మలేరియా నియంత్రణను కేవలం ఒక సీజన్‌కు పరిమితం చేయకూడదు. వర్షపాతం, నీరు నిలిచే పరిస్థితులు, దోమల వృద్ధి, ప్రజల రాకపోకలు, స్థానిక పర్యావరణ పరిస్థితులు వేగంగా మారవచ్చు. ఈ రోజు తక్కువ కేసులు నమోదవుతున్న ఒక జిల్లాలో రేపు పరిస్థితి అదే విధంగా ఉంటుందని భావించలేం. అందుకే అప్పుడప్పుడు మాత్రమే అప్రమత్తమవడం కంటే నిరంతర నిఘా చాలా ముఖ్యం.

2025లో ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో నమోదైన ఎనిమిది మలేరియా మరణాలపై కూడా సమగ్ర సమీక్ష అవసరం. ఇలాంటి సమీక్షలు వ్యక్తిగత సిబ్బందిపై నిందలు వేయడానికి పరిమితం కాకూడదు. లక్షణాలు ఎప్పుడు ప్రారంభమయ్యాయి? రోగికి ఎప్పుడు పరీక్ష చేశారు? మలేరియా ఎప్పుడు నిర్ధారణ అయింది? చికిత్స ఎప్పుడు ప్రారంభమైంది? వ్యాధి తీవ్రతను సకాలంలో గుర్తించారా? ఆసుపత్రికి తరలించడంలో ఆలస్యం జరిగిందా? ఆరోగ్య వ్యవస్థ వద్ద అవసరమైన వనరులు అందుబాటులో ఉన్నాయా? వంటి అంశాలను మొత్తం ప్రక్రియలో పరిశీలించాలి. వ్యవస్థలో ఎక్కడైనా నివారించగల లోపం బయటపడితే.. అదే తప్పు మరోసారి పునరావృతం కాకుండా చర్యలు తీసుకోవాలి.

మలేరియా నియంత్రణను మరింత బలోపేతం చేయడానికి ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు అవసరమైన పరిపాలనా వ్యవస్థ, నిఘా యంత్రాంగం, ప్రజారోగ్య మౌలిక వసతులు ఉన్నాయి. ఇప్పుడు అవసరమైనది వాటిని నిరంతరం సమర్థవంతంగా అమలు చేయడమే. కమిషనర్‌ పేర్కొన్న ముందస్తు నిఘా, సత్వర పరీక్షలు, సకాలంలో చికిత్స, సమర్థవంతమైన దోమల నియంత్రణ, తగినంత మందుల లభ్యత అనే ఐదు అంశాలను ఆరోగ్య వ్యవస్థలో ప్రతి స్థాయిలో కొలిచే బాధ్యతలుగా మార్చాలి.

మలేరియా నియంత్రణకు అసలు పరీక్ష ఎన్ని సమీక్ష సమావేశాలు నిర్వహించామన్నది కాదు. ఎంతమంది అధికారులను హెచ్చరించామన్నదీ కాదు. జ్వరం వచ్చిన వ్యక్తిని ఎంత త్వరగా గుర్తించాం? ఎంత త్వరగా పరీక్ష చేశాం? అవసరమైన చికిత్సను ఎంత వేగంగా అందించాం? అధిక ప్రమాదంలో ఉన్న గ్రామాన్ని కేసులు పెరగకముందే గుర్తించామా? వ్యాధి వ్యాప్తి ప్రారంభమయ్యేలోపే ఆరోగ్య సిబ్బంది అక్కడికి చేరుకున్నారా? అనేదే అసలు కొలమానం.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు ఇప్పుడు స్పష్టమైన దిశ అవసరం. కేసులు పెరిగే వరకు వేచి చూడకూడదు. ముందే గుర్తించాలి.. వేగంగా స్పందించాలి.. వ్యాధి వ్యాప్తిని అక్కడికక్కడే అడ్డుకోవాలి. ఒక బలమైన మలేరియా నియంత్రణ వ్యవస్థ అంటే వ్యాధి వ్యాప్తి ప్రారంభమైన తర్వాత దానిని నిర్వహించడం కాదు.. వ్యాధి వ్యాప్తి చెందే అవకాశాన్ని ముందుగానే తగ్గించడం.