అధిక మాసంలో వచ్చే పద్మిని ఏకాదశి ఎందుకు అంత ప్రత్యేకం?

హిందూ సంప్రదాయంలో ఏకాదశికి అత్యంత విశిష్టమైన స్థానం ఉంది. ప్రతి నెలలో వచ్చే శుక్లపక్ష, కృష్ణపక్ష ఏకాదశులు భక్తులకు ఆధ్యాత్మిక శక్తిని అందిస్తాయని పురాణాలు చెబుతున్నాయి. అయితే అధిక మాసంలో వచ్చే “పద్మిని ఏకాదశి”కి ప్రత్యేకమైన ప్రాధాన్యత ఉందని పండితులు పేర్కొంటున్నారు. ఈసారి అధిక జ్యేష్ఠ మాసంలో వచ్చిన పద్మిని ఏకాదశి, అలాగే దాని తరువాతి పరమ ఏకాదశి గురించి భక్తుల్లో విపరీతమైన ఆసక్తి నెలకొంది. అసలు ఏకాదశి అంటే ఏమిటి? పద్మిని ఏకాదశి ఎందుకు అంత ప్రత్యేకం? ఈ నెలలో వచ్చిన రెండు ఏకాదశుల విశిష్టత ఏంటి? అనే అంశాలపై సమగ్ర కథనం.

హిందూ చాంద్రమాన క్యాలెండర్ ప్రకారం ప్రతి పక్షంలో పదకొండవ రోజు “ఏకాదశి”గా పరిగణిస్తారు. “ఏక” అంటే ఒకటి, “దశ” అంటే పది. కలిపి పదకొండు. ఒక నెలలో సాధారణంగా రెండు ఏకాదశులు వస్తాయి. శుక్లపక్షంలో ఒకటి, కృష్ణపక్షంలో మరొకటి. సంవత్సరానికి మొత్తం 24 ఏకాదశులు వస్తాయి. అయితే అధిక మాసం వచ్చినప్పుడు ఈ సంఖ్య 26కి చేరుతుంది. ప్రతి ఏకాదశికి ప్రత్యేకమైన పేరు, పురాణ ప్రాముఖ్యత, ఉపవాస విధానం ఉంటుంది.

పురాణాల ప్రకారం ఏకాదశి రోజున ఉపవాసం ఉండటం ద్వారా మనసు, శరీరం పవిత్రమవుతాయని నమ్మకం. ముఖ్యంగా విష్ణుమూర్తిని ఆరాధిస్తూ ఉపవాసం చేస్తే పాపాలు తొలగి మోక్షప్రాప్తి కలుగుతుందని పద్మ పురాణం, స్కాంద పురాణం వంటి గ్రంథాలు వివరిస్తాయి. భక్తులు ఈ రోజున అన్నాహారం మానేసి పండ్లు, పాలు మాత్రమే తీసుకుంటూ జపం, ధ్యానం, విష్ణు సహస్రనామ పారాయణం చేస్తారు.

ఈసారి అధిక మాసంలో వచ్చిన “పద్మిని ఏకాదశి” అత్యంత అరుదైనదిగా భావిస్తున్నారు. ఇది కేవలం అధిక మాసంలోనే వస్తుంది. అందుకే దీనిని మహా పుణ్యదాయక ఏకాదశిగా పండితులు పేర్కొంటారు. “పద్మిని” అనే పేరు మహాలక్ష్మిని సూచిస్తుంది. ఈ రోజున శ్రీమహావిష్ణువు, మహాలక్ష్మిని కలిసి పూజిస్తే అపారమైన ఐశ్వర్యం, కుటుంబ శాంతి లభిస్తాయని విశ్వాసం.

పురాణాల్లో చెప్పిన కథనం ప్రకారం రాజు కృతవీర్యుడు సంతానం కోసం ఎన్నో యజ్ఞాలు చేసినా ఫలితం రాకపోవడంతో అతని భార్య పద్మిని ఈ ఏకాదశి వ్రతం ఆచరించింది. ఆ తరువాత వారికి కార్తవీర్యార్జునుడు జన్మించాడని చెబుతారు. అందుకే సంతానం కోసం, కుటుంబ సౌఖ్యం కోసం ఈ వ్రతాన్ని మహిళలు ఎక్కువగా ఆచరిస్తారు.

పద్మిని ఏకాదశి రోజున తెల్లవారుజామున స్నానం చేసి విష్ణుమూర్తికి తులసి దళాలతో పూజ చేస్తారు. ఉపవాసం ఉండి రాత్రి జాగరణ చేస్తే అత్యంత పుణ్యం లభిస్తుందని విశ్వాసం. కొందరు ఆలయాల్లో ప్రత్యేక అర్చనలు, విష్ణు సహస్రనామ పారాయణాలు నిర్వహిస్తారు. ముఖ్యంగా వైష్ణవ ఆలయాల్లో భక్తుల రద్దీ ఎక్కువగా కనిపిస్తుంది.

ఈ నెలలో మరో ముఖ్యమైన ఏకాదశి “పరమ ఏకాదశి”. ఇది కూడా అధిక మాసంలో వచ్చే అరుదైన ఏకాదశులలో ఒకటి. పద్మిని ఏకాదశి తర్వాత వచ్చే ఈ ఏకాదశిని ఆచరించడం వల్ల పూర్వజన్మ పాపాలు తొలగిపోతాయని పురాణాలు చెబుతున్నాయి. “పరమ” అంటే అత్యున్నతమైనది అనే అర్థం. ఈ రోజున చేసిన దానం, జపం, ధ్యానం అనేక రెట్లు ఫలితాన్ని ఇస్తాయని నమ్మకం.

పరమ ఏకాదశికి సంబంధించిన కథలో సుమేధుడు అనే బ్రాహ్మణుడు తీవ్ర పేదరికంలో ఉండగా ఈ వ్రతం ఆచరించి విష్ణుకటాక్షంతో సంపద, శాంతిని పొందాడని పురాణాలు పేర్కొంటాయి. అందువల్ల ఆర్థిక సమస్యలు తొలగాలని కోరుకునే వారు ఈ వ్రతాన్ని భక్తిశ్రద్ధలతో నిర్వహిస్తారు.

ఆధ్యాత్మిక దృష్టితో చూసినా, ఆరోగ్య పరంగా చూసినా ఏకాదశి ఉపవాసానికి ప్రత్యేకమైన ప్రాముఖ్యత ఉంది. నెలలో రెండు రోజులు నియమపాలనతో ఉపవాసం ఉండటం వల్ల జీర్ణవ్యవస్థకు విశ్రాంతి లభిస్తుందని వైద్య నిపుణులు కూడా చెబుతున్నారు. ధ్యానం, జపం వల్ల మానసిక ప్రశాంతత పెరుగుతుందని అభిప్రాయపడుతున్నారు.

ప్రస్తుతం ఆధునిక జీవనశైలిలో కూడా యువతలో ఏకాదశి పట్ల ఆసక్తి పెరుగుతోంది. చాలామంది సంపూర్ణ ఉపవాసం కాకపోయినా సాత్వికాహారం తీసుకుంటూ ఆధ్యాత్మిక కార్యక్రమాల్లో పాల్గొంటున్నారు. సోషల్ మీడియా ద్వారా కూడా ఏకాదశి విశిష్టతపై అవగాహన పెరుగుతోంది.

మొత్తంగా చూస్తే, పద్మిని ఏకాదశి మరియు పరమ ఏకాదశి రెండూ అధిక మాసంలో వచ్చే అత్యంత పవిత్రమైన వ్రత దినాలుగా భావించబడుతున్నాయి. విష్ణుభక్తులకు ఇవి కేవలం ఆచారాలు మాత్రమే కాకుండా ఆధ్యాత్మిక మార్గంలో నడిపించే పవిత్ర సందర్భాలుగా నిలుస్తున్నాయి. భక్తి, నియమం, ఉపవాసం, ధ్యానం కలిసిన ఈ ఏకాదశులు భారతీయ సంస్కృతిలో విశిష్టమైన స్థానాన్ని సంపాదించుకున్నాయి.